* فى أدوية الثّدى تبصره : امتياز جودت و ردائت لبن مرضعه به طعم و لون و قوام و رايحه است ، چنان‌كه طيبت رايحه و لذّت طعم و بياض لون و قوام مستوى بين غلظت و رقّت به نحوى است كه اگر بر روى ناخن يا بر آينه كنند و ميل دهند ، به سرعت سيلان نكند و بطىء نيز نبود ، اين حالت دالّ است بر جودت لبن ، و الّا خلاف اوصاف موصوفه بود دليل است بر ردائت . [ تدبير شير غليظ ] و هرگاه بوده باشد شير غليظتر از آنچه سزاوار است واجب است كه استفراغ شود بدن مرضعه به دواهاى مسهلهء بلغم و تنقيه شود بدن و معده از رطوبت ، به خصوص به قى . اخذ فرمايند از سكنجبين و آب گرم ، و يا عسل آب با تخم شبت و تخم ترب ، و بنوشانند . و آنچه اعانت بر ترقيق لبن نمايد ، حركت و رياضت و مواظبت بر اعمال تعب است . پيش از ميل نمودن طعام ، نوشيدن سكنجبين با آب سرد و خوردن ترب مرقّق است ، و طبيخ زوفا و صعتر و افسنتين معين بر ترقيق است . [ تدبير لبن رقيق ] هرگاه لبن رقيق‌تر از ما ينبغى باشد واجب است منع مرضعه از كثرت حركات عنيفه و رياضات كثيره و حمّام معرّق ، و سزاوار است او را اغذيهء مغلّظه چون پلاو و باقلا و قاوت آرد گندم و بندق و جوى مقشّر و برنج و گوشت بزغاله ، و از اشربه چون شراب خشخاش و نيلوفر و عنّاب و آنچه مشابه اينها باشد . اگر لبن مرضعه كمتر از قدر كفاف احوال طفل رضيع بود ، رواست كه در غذاى مرضعه توسعه شود و سقايت اشربه گردد از شراب ماء العسل با افاويه ، و آشاميدن مدرّات چون چايى ، و ماء العنب و خربزه مجوّز و مختار اطبّاء است . و غذا از گوشت بزغاله و برّهء تازه به چرا آمده و مرغ جوجه و شير با نبات و ترنجبين . و تدهين پستان به روغن گوسفند كه در آن مقل حلّ كرده باشند . [ قلّت لبن ] و اگر قلّت لبن از زيادتى احراق بود موافق است او را مأمور فرمودن به أكل اغذيهء لطيفهء بارده چون ماء الشّعير و ماهى رضراضى و كاهو و كدو و بقله « 76 » و ما شاكلها . « 77 » [ اورام پستان ] اورام عارضهء پستان را سزاوار است آرد باقلا با سكنجبين سرشته ، روزى سه مرتبه ضماد نمايند . مرهم نافع ورم صلب پستان : موم در روغن بنفشه بادام بگذارد و زردهء تخم‌مرغ مخلوط كرده ، استعمال كند .

--> ( 76 ) . مراد از بقله همان بقلة الحمقاء است . اسامى ديگر اين گياه عبارت‌اند از بقلهء فاطمه ، بقلة الزهرا ، رجله ، فرفخ و به فارسى خرفه . ( 77 ) . و ما شاكلها : و هرچه به آن همانند است .